Sprawdziany pomiarowe
Sprawdzian to przyrząd pomiarowy pozwalający na stwierdzenie, czy dany wymiar przedmiotu jest prawidłowy i nie przekracza wartości granicznej dolnej i górnej. Sprawdziany nie pozwalają na określenie dokładnej wartości liczbowej wymiaru, tylko czy mieści się w pożądanym zakresie.
Sprawdziany dzielą się na sprawdziany wymiaru i kształtu. Sprawdziany kształtu pozwalają na określenie czy dany kształt np. zarys gwintu, mieści się w zakresie wymaganych tolerancji
W każdej grupie sprawdzianów można wyróżnić sprawdziany jedno i dwugraniczne.
Sprawdziany jednograniczne określają jeden wymagany wymiar: największy lub najmniejszy. Sprawdziany dwugraniczne określają oba wymiary graniczne. Wymagania stawiane sprawdzianom określa odpowiednia Polska Norma.
Ze względu na funkcję sprawdziany można podzielić na:
sprawdziany robocze – wykorzystywane przy produkcji elementów
sprawdziany odbiorcze – wykorzystywane przez kontrolę techniczną przy odbiorze elementów
Do najczęściej stosowanych sprawdzianów wymiaru zalicza się sprawdziany:
Sprawdziany do otworów
Występuje wiele odmian konstrukcyjnych sprawdzianów do otworów: tłoczkowy walcowy, tłoczkowy kulisty, łopatkowy walcowy, łopatkowy walcowy o zmiennej powierzchni pomiarowej, łopatkowy kulisty, średnicówkowy;
Sprawdziany te służą do sprawdzania średnicy otworów. Składają się z części pomiarowej oszlifowanej bardzo dokładnie na dany wymiar i części chwytowej. W zależności od odmiany część pomiarowa ma kształt: walca, kuli, elementu płaskiego o danym wymiarze.
W celu sprawdzenia wymiaru chwyta się sprawdzian za część chwytową i wprowadza część pomiarową w otwór. Strona przechodnia powinna wchodzić lekko i bez nacisku, zaś strona nieprzechodnia nie powinna wchodzić w otwór. Ważne jest zachowanie czystości elementu i sprawdzianu a także odpowiedniej ich temperatury.
Sprawdziany do wałków
Rodzaje sprawdzianów do wałków: pierścieniowy, szczękowy, szczękowy składany, szczękowy ze szczękami wstawianymi, szczękowy nastawny.
Służą do sprawdzania średnicy wałków, część pomiarowa ma postać dokładnie obrobionego pierścienia, lub szczęk o precyzyjnym rozstawie. Sposób korzystania z nich jest podobny do tych do otworów.
Sprawdziany do stożków
Służą do weryfikacji poprawności wykonania stożków np.: stożków Morse'a. Służą do kontroli stożków zewnętrznych i wewnętrznych będących częścią narzędzi i detali obrabianych.
Sprawdziany do gwintów
Służą do kontroli prawidłowości wykonania danego gwintu, a w szczególności jego średnicy i skoku. Oferowane są sprawdziany pasujące do wszystkich znormalizowanych typów gwintów na całym świecie, zarówno metrycznych jak i calowych np. UNC, UNF, BSP i Whitworth.
Dzielimy je na sprawdziany dokładne (trzpieniowe, pierścieniowe) oraz na sprawdziany warsztatowe (listkowe).
Sprawdziany dokładne ze względu na ich stosunkowo wysoki koszt stosuje się przy seryjnym wytwarzaniu gwintów znormalizowanych. Stosuje się sprawdziany o dwustronne (trzpieniowe i tłoczkowe) do gwintów wewnętrznych, oraz pierścieniowe przechodnie i nieprzechodnie (w postaci oddzielnych pierścieni) do gwintów zewnętrznych.
Sprawdziany listkowe warsztatowe dają mniej dokładne pomiary, ale są tanie i uniwersalne. W warunkach warsztatowych gdzie mamy do czynienia z wieloma typami gwintów, stosowanie wielu sprawdzianów dokładnych byłoby kosztowne i kłopotliwe. Sprawdziany listkowe pozwalają sprawdzić tylko skok gwintu, za to w bardzo szerokim zakresie. Pomiar przeprowadza się przez przyłożenie i porównanie do mierzonego gwintu grzebienia sprawdzianu.
Komplet grzebieni jest zamocowany w konstrukcji podobnej do scyzoryka. Na grzebieniach do gwintów metrycznych podano skok w milimetrach, a na grzebieniach do gwintów calowych liczbę zwojów na cal. Grzebienie wykonane są z wysokogatunkowej stali, aby jak najdłużej zachowały wzory gwintu.
Sprawdziany kształtów
Sprawdziany kształtu pozwalają na weryfikację poprawności kształtów seryjnie wytwarzanych detali. Dla prostych często występujących kształtów stosuje się standardowe sprawdziany, dostępne na rynku. Dla innych wytwarza się sprawdziany na zamówienie dopasowane do specyfiki produkcji. Budowane są sprawdziany służące do wizualnej kontroli kształtu (i wymiaru), a także sprawdziany wyposażone w różnego rodzaju czujniki.
Systemowy Park Technologiczny zawiera wiele ofert dostawców i wytwórców sprawdzianów pomiarowych. Zapraszamy!
